ދެވަނަ ބޮޑުހަނގުރާމައަކީ ދުނިޔޭގެ ތާރީޚު ބަދަލުކޮށްލި ވަރުގަދަ ހާދިސާއަކަށް ވާއިރު، މި ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ ދެކުނުން އޮތް އައްޑޫ އަތޮޅުގެ ތާރީޚަށާއި، އިޤްތިޞާދަށާއި އިޖުތިމާޢީ ޙަޔާތަށް ވަނީ ވަރަށް ފުން އަސަރުތަކެއް ކޮށްފައެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް، އިނގިރޭސިވިލާތުން އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި އައްޑޫ އަތޮޅު ހޮވުމާއެކު، އައްޑޫގެ ތާރީޚުގެ އައު ޞަފްޙާއެއް ހުޅުވިގެން ދިޔައެވެ.
1941 ވަނަ އަހަރު، އިނގިރޭސި ރޯޔަލް ނޭވީން އައްޑޫ އަތޮޅުގެ ގަމުގައި އަސްކަރީ މަރުކަޒެއް ޤާއިމުކުރިއެވެ. މި މަރުކަޒަށް "ޕޯޓް ޓީ" (Port T) ގެ ނަމުން ސިއްރު ނަމެއް ދެވުނެވެ. މި ބޭސް ޤާއިމުކުރުމުގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ އިންޑިއާ ކަނޑުން ދަތުރުކުރާ އިއްތިޙާދީ ލަޝްކަރުގެ މަނަވަރުތަކަށް ރައްކާތެރިކަން ދިނުމާއި، ތެލާއި އެހެނިހެން ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. މި ތަރައްޤީއާއެކު، އައްޑޫ އަތޮޅު މުޅި ދުނިޔޭގެ އަސްކަރީ ޗާޓުގެ މުހިންމު ނުކުތާއަކަށް ވެގެންދިޔައެވެ.
މި ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން އައްޑޫގެ ޢުމްރާނީ ތަރައްޤީއަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައެވެ. ގަމުގައި ވައިގެ ބަނދަރަކާއި ބަނދަރުގެ ޚިދުމަތްތައް ޤާއިމުކުރެވުނެވެ. އަދި އަތޮޅުގެ ރަށްތައް ގުޅުވައިދޭ މަގުތަކާއި ކޯޒްވޭތައް ހެދި، އޭރުގެ ރާއްޖޭގެ އެހެން އެއްވެސް ހިސާބެއްގައި ނެތް ފަދަ ޒަމާނީ ވަޞީލަތްތައް އައްޑޫގައި ޤާއިމުވެގެން ދިޔައެވެ. މިއީ އައްޑޫގެ ޢުމްރާނީ ތަރައްޤީގެ ބިންގާ ކަމުގައި ވެގެންދިޔައެވެ.
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުންނާއި އިޖުތިމާޢީ ގޮތުން ވެސް އައްޑޫއަށް އިންޤިލާބީ ބަދަލުތަކެއް އައެވެ. އިނގިރޭސި ސިފައިންނަށް ޚިދުމަތް ކުރުމަށްޓަކައި އެތައް ހާސް އައްޑޫ ރައްޔިތުންނަށް ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތުތައް ލިބިގެންދިޔައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ޢާންމު ރައްޔިތުންނަށް ފައިސާގެ އާމްދަނީ ލިބި، ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިވެގެން ދިޔައެވެ. އަދި ހަމައެއާއެކު، އިނގިރޭސި ބަހަށް އަހުލުވެރިވުމާއި، ތަފާތު ޓެކްނިކަލް މަސައްކަތްތަކުގެ ހުނަރު ދަސްވެ، އައްޑޫގެ މީހުންނަކީ ތަޢުލީމީ ގޮތުންނާއި ހުނަރުގެ ގޮތުން ކުރިއަރާފައިވާ ބަޔަކަށް ވުމަށް މަގުފަހިވިއެވެ.
ސިޔާސީ ގޮތުން ބަލާއިރު، ދެވަނަ ބޮޑުހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި އިނގިރޭސިންނާއެކު އުފެދުނު ގުޅުމަކީ ފަހުން 1950 ގެ އަހަރުތަކުގެ ފަހުކޮޅު އުފެދުނު "ޔުナイޓެޑް ސުވަދީވް ރިޕަބްލިކް" އަށް ވެސް ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ބާރުއެޅި ކަމެކެވެ. އިނގިރޭސި ސިފައިންނާއެކު މަސައްކަތްކޮށް ލިބުނު ތަޖުރިބާއާއި އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަމުގެ ސަބަބުން، މަރުކަޒީ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ތެދުވުމުގެ ހިތްވަރު އައްޑޫގެ ލީޑަރުންނަށް ލިބިގެންދިޔައެވެ.
ޚުލާޞާކޮށް ދަންނަވާނަމަ، ދެވަނަ ބޮޑުހަނގުރާމައަކީ އައްޑޫ އަތޮޅުގެ މުޅި ތާރީޚު އަލުން ބައްޓަންކޮށްލި މުހިންމު ޙާދިސާއެކެވެ. އެ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން އައްޑޫއަށް ލިބުނު ޢުމްރާނީ، އިޤްތިޞާދީ އަދި ތަޢުލީމީ ކުރިއެރުމަކީ މިއަދުވެސް އައްޑޫ ސިޓީގެ ތަރައްޤީގެ އަސާސް ކަމުގައި ދެންނެވިދާނެއެވެ.
