އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިކުނޑިއަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ އެންމެ އިންގިލާބީ އަދި ނާޒުކު އެއް ގުނަވަނެވެ. ނަމަވެސް، ތިޔަބޭފުޅާއަށް އެނގޭތޯއެވެ؟ ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް ތަފާތު ގޮތްގޮތަށް ސިކުނޑި އަޅުގަނޑުމެންނަށް އޮޅުވާލައެވެ. ކަންކަން ނިންމުމުގައާއި، ހަނދާންތައް ރައްކާކުރުމުގައާއި، އަދި ވަށައިގެންވާ މާހައުލު ވަޒަންކުރުމުގައި ސިކުނޑި ހަދާ ކުށްތަކަކީ ނަފްސާނީ އިލްމުވެރިންނާއި ސައިންސްވެރިން ދިގު މުއްދަތަކަށް ދިރާސާކޮށްފައިވާ ކަންކަމެވެ.

ސިކުނޑި އޮޅުވާލާ މައިގަނޑު ސަބަބުތައް

1. އަވަސް މަގުތައް އިޚްތިޔާރުކުރުން (Cognitive Shortcuts)

ކޮންމެ ދުވަހަކު ސިކުނޑިން އެތައް ހާސް ނިންމުންތަކެއް ނިންމަންޖެހެއެވެ. މި ކަމުގައި ވަގުތާއި ހަކަތަ ސޭވްކުރުމަށްޓަކައި ސިކުނޑިން ބޭނުންކުރަނީ "ހިއުރިސްޓިކްސް" ނުވަތަ އަވަސް މަގުތަކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ގިނަ ފަހަރަށް ކަންކަމުގެ އަޞްލު ނުބަލައި، އަންދާޒާއެއްގެ މައްޗަށް ބުރަވެ ނިންމުންތައް ނިންމެއެވެ.

2. ކޮންފަރމޭޝަން ބަޔަސް (Confirmation Bias)

އިންސާނާގެ ސިކުނޑިއަކީ އޭނާ ކުރިން ޤަބޫލުކުރާ ގަބޫލުކުރުންތަކަށް ބާރުލިބޭ މަޢުލޫމާތު އެކަނި ހޯދައި ބަލައިގަތުމަށް ލެނބޭ އެއްޗެކެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް ހުންނަ ސަޙީޙު މަޢުލޫމާތުތައް ސިކުނޑިން އޮޓޯއިން ބޭރުކޮށްލައެވެ. މިއީ ތިމާއަށް ހީވާ ހީވުންތަކަކީ ތެދެއްކަމަށް އަމިއްލައަށް އޮޅުވާލެވޭ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބެވެ.

3. ހަނދާންތައް އަމިއްލައަށް ބަދަލުކުރުން (Memory Distortion)

އަޅުގަނޑުމެން ހީކުރަނީ ސިކުނޑިއަކީ ކެމެރާއެއްފަދައިން ކަންކަން ރެކޯޑުކުރާ އެއްޗެއް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، ޙަޤީޤަތަކީ މާޒީގެ ހަނދާންތައް އަލުން އާކުރާއިރު ސިކުނޑިން އޭގެ ތެރެއަށް އައު އިހުސާސްތަކާއި އަމިއްލަ ޚިޔާލުތައް މަސްހުނިކޮށް، ހަނދާންތަކުގެ މާނަ ބަދަލުކޮށްލާ ކަމެވެ.

މިއާމެދު އިސްލާމްދީން ބުނަނީ ކީއް؟

އިންސާނާގެ ނަފްސާއި ސިކުނޑީގެ ބަލިކަށިކަމާއި، އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮޅުވާލުމުގެ ސިފައަށް އިސްލާމްދީނުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް އަލިއަޅުވާލައްވާފައިވެއެވެ. ސިކުނޑީގެ މަގުއޮޅުންތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް އިސްލާމްދީން ދައްކައިދެނީ ވަރަށް އަލިގަދަ މަންހަޖެކެވެ.

1. ހީވާ ހީވުންތަކަށް ތަބާނުވުން (ظن)

ސިކުނޑިން ހަދައިގަންނަ ކުށް ހީތަކުގެ މައްޗަށް ކަންކަން ނިންމުމަކީ އިސްލާމްދީން ނަހީކުރައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ. الله ތަޢާލާ ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ:

"يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ"

(އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން ހީގެ ތެރެއިން ގިނަ ކަންތަކާ ދުރުވެގަންނާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ބައެއް ހީއަކީ ފާފައެކެވެ.) — ސޫރަތުލް ޙުޖުރާތު: 12

2. ޙަޤީޤަތް ކަށަވަރުކުރުން (تبين)

ސިކުނޑިން އަވަސް ނިންމުންތައް ނިންމުމުގެ ބަދަލުގައި، ކަމެއްގެ ޙަޤީޤަތް ބަލައި ކަށަވަރުކުރުމަށް އިސްލާމްދީން އަމުރުކުރެއެވެ. ޚަބަރެއް ނުވަތަ މަޢުލޫމާތެއް ލިބުމުން އެއާމެދު ވިސްނައި، "ތަބައްޔުން" (ކަށަވަރުކުރުން) އިސްކުރުމަކީ އަމިއްލަ ސިކުނޑީގެ އޮޅުވާލުމުން ސަލާމަތްވުމަށް އޮތް މަގެކެވެ.

3. އަމިއްލަ ނަފްސު ޙާސިބުކުރުން (محاسبة النفس)

އަމިއްލަ ނަފްސާއި ޚިޔާލުތަކަށް ކަނުލޮލުން ތަބާވުމުގެ ބަދަލުގައި، ތިމާގެ ނިޔަތާއި ވިސްނުންތައް މުރާޖަޢާކުރުމަށް ދީން ބާރުއަޅައެވެ. ސިކުނޑިން ދައްކާ އަމިއްލަ އެދުމާއި (ހަވާނަފްސު) ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކޮށް، ޢަދާލަތުވެރިކަމާއެކު ޙަޤީޤަތަށް ތަބާވުމަކީ މުސްލިމެއްގެ ސިފައެކެވެ.

ޚުލާޞާ

އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިކުނޑިއަކީ ނުހަނު ކުޅަދާނަ އެއްޗަކަށް ވީނަމަވެސް، އެއީ ފުރިހަމަ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ސިކުނޑިން ކޮންމެ ދުވަހަކު ހަދާ އޮޅުވާލުންތަކުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި، ކަންކަމުގައި އަވަސްވެގަތުމުގެ ބަދަލުގައި ޙިކުމަތްތެރިކަމާއި، ކަށަވަރުކުރުމާއި، އަދި އިސްލާމްދީނުގައި އަންގަވާފައިވާ ފަދައިން ޙަޤީޤަތުގެ މައްޗަށް ބުރަވުން މުހިންމެވެ.

މަސްދަރު: ޖެމިނީ