ވިއްސާރަދުނީ (Rainbow) އަކީ އުޑުމަތިން ފެންނާނެ އެންމެ ރީތި އަދި މީހުންގެ އާޝޯޚުކުރުވާ އެއް ތަބީޢީ މަންޒަރެވެ. ނަމަވެސް، މި ކުލަގަދަ ދުންޏަކީ ހަމައެކަނި ލޮލަށް ފެންނަ ރީތިކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ސައިންސާއި، ޤުދުރަތީ ޤާނޫނުތަކާއި، އަދި އިސްލާމީ ވިސްނުމާވެސް ގުޅިފައިވާ ޢަޖާއިބުކުރުވަނިވި ނިޝާނެކެވެ.

ވިއްސާރަދުނި އުފެދެނީ ކިހިނެއް؟ (ސައިންސީ ޙަޤީޤަތް)

އާންމުކޮށް ހީވެފައި އޮންނަނީ ވިއްސާރަދުުންޏަކީ އުޑުމަތީގައި އެއްތަނެއްގައި "ހުރެގެން" އުފެދޭ އެއްޗެއް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ޙަޤީޤަތަކީ މިއީ ވަކި އެއްޗެއް ނޫނެވެ. މިއީ އަލީގެ އޮޕްޓިކަލް އިލޫޝަން (އަލި އެނބުރިގެން ލޮލަށް ފެންނަ މަންޒަރެއް) އެކެވެ.

ވިއްސާރަދުުންޏެއް އުފެދެން މައިގަނޑު ދެ ކަމެއް ބޭނުންވެއެވެ:

1. އިރުން ދޫކުރާ އަލި (Sunlight)

2. ވައިގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ފެންތިކިތައް (Raindrops)

އިރުގެ އަލި ފެންތިއްކެއްގެ ތެރެއަށް ވަނުމުން، އެ އަލި ބިންދައިގެން ގޮސް (Refraction)، ފެންތިކީގެ އެތެރޭގައި އެނބުރި (Reflection)، އަލުން ބޭރަށް ނުކުންނައިރު ހުދު އަލީގެ ތެރޭގައި ހުންނަ 7 ކުލަ ވަކިވެގެން ދެއެވެ. މިއީ އިރުގެ އަލި ޕްރިޒަމް (Prism) އެއްގެ ތެރެއިން ދިއުމުން ކުލަތައް ވަކިވާ ގޮތާ އެއްގޮތް ކަމެކެވެ.

ވިއްސާރަދުނީގެ މުހިންމު ސައިންސީ ޙަޤީޤަތްތައް:

• ބައްޓަން: ވިއްސާރަދުނި އަޞްލު އުފެދެނީ ފުރިހަމަ ބުރެއްގެ (Circle) ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް ބިމުގައި ތިބޭ މީހުންނަށް ފެންނަނީ ބިންގަނޑުގެ ސަބަބުން އޭގެ ދެބައިކުޅައެއްބައެވެ. މަތިންދާބޯޓެއްގައި ތިބޭ މީހުންނަށް މުޅި ފުރިހަމަ ބުރު ފެނިދާނެއެވެ.

• ކުލަތަކުގެ ތަރުތީބު: ވިއްސާރަދުނީގެ ކުލަތައް އަބަދުވެސް ހުންނާނީ ވަކި ތަރުތީބަކުންނެވެ. އެއީ: ރަތް، އޮރެންޖު، ރީނދޫ، ފެހި، ނޫ، އިންޑިގޯ (ގަދަނޫ)، އަދި ދަނބުކުލައެވެ.

• ޑަބަލް ރެއިންބޯ (Double Rainbow): ބައެއް ފަހަރު ދެ ވިއްސާރަދުނި އެކީގައި ފެނެއެވެ. މިއީ ފެންތިކީގެ ތެރޭގައި އަލި ދެފަހަރަށް އެނބުރުމުން (Reflected twice) އުފެދޭ ކަމެކެވެ. ދެވަނައަށް އުފެދޭ ދުނީގެ ކުލަތައް ހުންނާނީ ފުރަތަމަ ދުނީގެ ކުލަތަކާ އިދިކޮޅަށް (ރަތްކުލަ އެތެރެއަށް) ތަރުތީބުވެފައެވެ.

އިސްލާމްދީނުގައި ވިއްސާރަދުނި

އިސްލާމްދީނުގައި ވިއްސާރަދުުންޏާ ގުޅޭގޮތުން ސީދާ ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި ނަންގަނެވިފައި ނުވިނަމަވެސް، ﷲ ތަޢާލާގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމާއި ޤުދުރަތީ ނިޝާންތަކުގެ ތެރެއިން މާނައިން ފުރިގެންވާ އިޝާރާތްތަކެއް ވެއެވެ.

1. ﷲ ތަޢާލާގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ނިޝާނެއް

ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި ﷲ ތަޢާލާ ވަނީ ވާރޭވެއްސެވުމާއި، އޭގެ ސަބަބުން ތަފާތު ކުލަކުލައިގެ ތަކެތި އުފެއްދެވުމާ ބެހޭގޮތުން ވަޙީކުރައްވާފައެވެ. ސޫރަތުލް ފާޠިރުގެ 27 ވަނަ އާޔަތުގައި ވަނީ:

"ﷲ އުޑުން ފެން ބާވައިލެއްވި ތަން ކަލޭގެފާނަށް ނުފެންނަނީހެއްޔެވެ؟ ފަހެ، އެ ފެނުން ތަފާތު ކުލަކުލައިގެ މޭވާ މާތްރަސްކަލާނގެ ނެރުއްވީމެވެ..."

މި އާޔަތުން އެނގެނީ ޤުދުރަތުގައިވާ ތަފާތު ކުލަތަކަކީ ﷲ ތަޢާލާގެ ކުޅަދުންވަންތަކަން ހާމަކޮށްދޭ ނިޝާންތަކެއް ކަމެވެ. ހުދު އަލިން އެތައް ކުލައެއް ވަކިވެގެންދާ ދިއުމަކީ ﷲ ގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ތެރެއިންވާ ކަމެކެވެ.

2. އިސްލާމީ ތާރީޚީ އަދި ޢިލްމީ ރިވާޔަތްތައް

އިސްލާމީ ބައެއް އަޘަރުތަކުގައި އަދި ޞަޙާބީންގެ ބަސްފުޅުތަކުގައި ވިއްސާރަދުުންޏާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަ އައިސްފައިވެއެވެ.

• ޢަޒާބުން އަމާންކަން: އިމާމު ބުޚާރީ އެކުލަވައިލެއްވި "އަލްއަދަބުލް މުފްރަދު" ގައި ޢަބްދުالله އިބުނު ޢައްބާސް (ރަޟިޔަالله ޢަންހު) ގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ ބަސްފުޅެއްގައިވެއެވެ:

  ވިއްސާރަދުުންޏަކީ ނޫޙުގެފާނުގެ ޤައުމުގެ މީހުން ފޮނުއްވި ފަދަ ޢާއްމުޣަރަޤުވުމުގެ (ބޮޑު ފެންބޮޑުވުމުގެ) ޢަޒާބުން ބިންމަތީގެ އަހުލުވެރިންނަށް އޮތް އަމާންކަމެކެވެ.

• ނަން ކިއުން: އިސްލާމީ ބައެއް ޢިލްމުވެރިން (މިސާލަކަށް އިބުނު ތައިމިއްޔާ) ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ވިއްސާރަދުުންޏަށް އަރަބިބަހުން "ޤައުސު ޤުޒަޙް" (قوس قزح) ކިޔުމަށްވުރެ "ޤައުސުالله" (ﷲ ގެ ދުނި) ނުވަތަ "ޤައުސުލް މަޠަރު" (ވާރޭގެ ދުނި) ކިޔުން މުސްތަޙައްބެވެ. ސަބަބަކީ "ޤުޒަޙް" އަކީ ޖާހިލިއްޔަ ޒަމާނުގައި ޝައިޠާނާއަށް ނުވަތަ އެކި ކަލާނގެތަކަށް ނިސްބަތްކޮށް ކީ ނަމަކަށް ވެދާނެތީއެވެ.

3. މުސްލިމް ސައިންސްވެރިންގެ ޙިއްޞާ

އިސްލާމީ ރަންޒަމާނުގައި މުސްލިމް ސައިންސްވެރިން ވަނީ ވިއްސާރަދުނި އުފެދޭ ގޮތުގެ ސައިންސީ ޙަޤީޤަތް ހޯދުމުގައި ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް ހޯދާފައެވެ.

• އިބުނު އަލްހައިޘަމް (Ibn al-Haytham): އަލީގެ ސައިންސް (Optics) ގެ ބާނީ، ވަނީ އަލި އެނބުރޭ ގޮތާއި ވިއްސާރަދުނި އުފެދުމުގެ ސައިންސީ އަސާސްތައް ދިރާސާކުރައްވާފައެވެ.

• ކަމާލުއްދީން އަލްފާރިސީ (Kamal al-Din al-Farisi): 14 ވަނަ ޤަރުނުގައި، ފެންތިކީގެ އެތެރޭގައި އަލި ބިންދައިގެން ގޮސް އެނބުރޭ ގޮތް (Refraction and Inner Reflection) އެންމެ ފުރަތަމަ ދުނިޔެއަށް ސައިންސީގޮތުން ސާފުކޮށްދެއްވި އެއް ޢިލްމުވެރިޔަކީ މިއީއެވެ.

ޚުލާޞާ

ވިއްސާރަދުުންޏަކީ ހަމައެކަނި ވާރޭވެހި ނިމުމުން އުޑުމަތިން ފެންނަ ރީތި ކުލަތަކެއް ނޫނެވެ. އެއީ ސައިންސާއި އަލީގެ ޤާނޫނުތަކުގެ ފުރިހަމަކަން ދައްކުވައިދޭ މަންޒަރެކެވެ. އަދި އިސްލާމީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، އެއީ ކާއިނާތް އުފެއްދެވި ކުޅަދުންވަންތަ ﷲ ތަޢާލާގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމާމެދު ފިކުރުކޮށް، އެކަލާނގެ ވޮޑިގެންވާކަމުގެ ނިޝާންތަކަށް ތަޢުރީފުކުރުމަށް ލިބޭ ރަން ފުރުޞަތެކެވެ.

މަސްދަރު: ޖެމިނީ